ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

50

سفرنامه شاردن ( فارسى )

چنان كه پيش از اين اشاره كردم كشتيهاى فرانسوى قبل از وصول اين دستور از بندر عثمانى دور شده بودند ، و آقاى دولاهه نتوانست نخستين قسمت دستور دولت متبوع خود را اجرا كند . اما دربارهء قسمت دوم ضمن گزارشى مبسوط اطلاع داد كه چون امپراتور و صدراعظم و ديگر مقامات عالى عثمانى به سزا و به صورتى شايسته از او تجليل مىكنند موجبى براى استعفاى وى در ميان نيست . اين معاذير مورد قبول دولت فرانسه نيفتاد و مجددا به او دستور داده شد مراجعت نمايد . بازرگانان فرانسوى مقيم عثمانى نيز در احضار دولاهه پافشارى مىكردند ، و پياپى گزارش مىدادند تا وقتى دولاهه سفير فرانسه در عثمانى است نه تجديد قرارداد كاپيتولاسيون تجارى امكان‌پذير است ، و نه راه درياى سرخ براى آغاز شدن بازرگانى با هند به روى بازرگانان فرانسوى مقيم عثمانى گشوده مىشود . زيرا صدراعظم نفرت و كينهء كهن و بهبود نيافتنى به دولاهه دارد . سرانجام دولت فرانسه آقاى نوانتل را جاى وى به مشرق زمين فرستاد . نوانتل پيش از آن‌كه به سفيرى برگزيده شود مستشار پارلمان پاريس بود . وى مردى پارسا ، خداجوى ، ستوده كار ، مردم آميز و آخرانديش بود ، و پيش از اين مأموريت نيز به قسطنطنيه سفر كرده بود . اما با اين همه صفتهاى نيكو كه داشت چون بيش از اندازه مؤدب و شرمناك بود آنان كه به خصوصيات اخلاقيش آشنا بودند بر اين باور بودند كه در اين مقام پر مسؤوليّت از عهدهء انجام دادن وظايف خود بر نمىآيد ، و در برابر ترفندها و كارآشوبيها و تيزعنانيها و باريك‌گيريها و افسونگريهاى تركان نمىتواند عرض اندام كند ، و توانايى رويارويى ندارد . دولت فرانسه كه فى الجمله به اين نقطهء ضعف نوانتل وقوف داشت اول بر اين بود كه وى را به سمت وزير مختار اعزام دارد . اما بر اثر اعمال نفوذ دوستان بسيارى كه در دستگاه داشت ، بتخصيص حمايت بىدريغ كمپانى ، وى با سمت سفارت فرستاده شد . استدلال كمپانى اين بود كه چون نوانتل ناچار است دربارهء مسائل مهم از جمله تجديد قرارداد كاپيتولاسيون تجارى و اجازهء بازرگانى از راه درياى سرخ مذاكره كند ، لازم است عنوان سفارت داشته باشد . نوانتل ( nointel ) در ماه اوت سال 1670 از پاريس روانهء قسطنطنيه شد . سليمان آقا سفير دولت عثمانى در پاريس ، نيز همراه وى بود . پادشاه فرانسه فرمان داد به منظور مزيد حشمت و حيثيت سفير ، چهار كشتى جنگى تحت فرماندهى مسيو